Sanal ‘SİVİL’ İtaatsizlik ve Vicdani Sorumluluk …

Mutlu Binark

Erdal Dağtaş ve Banu Dağtaş’ın deyişi ile, “Sivil itaatsizlik, bir ‘küçük direnme’ olarak, yurttaşların doğal haklarından biridir. Eğer toplumsal yaşamda sivil itaatsizlik eylemlerinin gerçekleşmesine olanak sağlayan siyasal bir kültür oluşmamışsa, farklı kimlik ve söylemlerin bastırılmasının yolları açık demektir. Bu durum ise demokrasinin yeterince gelişmemiş olduğuna ve devlet karşısında sivil toplum alanının darlığına işaret etmektedir” (2008:7-8). Araştırmacılar, sivil itaatsizlik eylemlerinin toplumun dinamikleriyle yakından ilgili olduğunu belirtirler. Türkiye’de de yakın zamanlarda iki sivil itaatsizlik eylemi gündemde. Barış ve Demokrasi Partisi’nin başlattığı sivil itaatsizlik eylemleri ile gazeteci Ahmet Şık’ın 31 Mart 2011 tarihinde İnternet’te “Dokunan Yanar” adı ile paylaşıma giren araştırmacı gazetecilik çalışmasının, kullanıcılar tarafından dolaşıma sokulması, paylaşılması ve okunması edimi. Sivil itaatsizlik eylemlerinin, demokrasinin kendini geliştirmesine, yurttaşların kendilerini sorgulamalarına katkıda bulunduğu göz önüne alınacak olursa, her iki eylemin de, yurttaşın siyasal katılımının sadece “oy vermeye” indirgendiği halihazırdaki kamusal alanı genişletmek ve geliştirmek için gerekli tartışma zeminini oluşturmakdaki rolleri ortaya çıkar.

Peter McLaren, günümüzde kamusal alanın giderek değersizleştirilmekte, siyasal söylemden arındırılmakta, gitgide alışveriş merkezi kültürüne dönüştürülmekte olduğunu belirtmektedir (2003: 171). McLaren’in bu saptamasına Türkiye bağlamında, kamusal alanda korku ve kaygı kültürünün yaratılması, öz-benci, sinik ve öz-iradesi bağımlı/yoksun birey varoluşunun desteklenmesi gözlemlerini de eklemek yerinde olacak. Oysa ki, bir toplumda demokratik açılımların gerçekleşmesi ve kamusal alanı “yurttaşların eylemesine” ait ve olanaklı bir alan olarak görmek istiyorsak, bireylerin “eyleyen”, “ifade eden”, “kendi aklını ve muhakeme yetisini kullanan” ve “eylemlerinin” sorumluluğunu alan sivil yurttaşlara dönüşmesi gerekmektedir. Sivil itaatsizlik eylemleri de öz-benci ve sinik bireyin sivil yurttaşa dönüşmesine katkı vermektedir. John Rawls sivil itaatsizliği, “yasaların ya da hükümet politikasının değiştirilmesini hedefleyen, kamuoyu önünde icra edilen (aleni), şiddete dayanmayan, vicdani, ancak yasal olmayan politik bir eylem” olarak tanımlar (1997: 56). Sivil itaatsizlik eyleminin temelinde, “politik düzenin temelinde yatan ortak adalet anlayışına” gönderme yapılır (58). Sivil itaatsizlik eyleminin en önemli özelliği, kamuya açık olması, diğer bir deyişle kamuoyu önünde yapılmasıdır (59). Rawls’ın vurguladığı diğer bir özellik de, yasaya karşı yapılan itaatsizlik eyleminin, yasaya sadakat sınırları içinde kalması, diğer bir deyişle barışçıl olmasıdır (59). Erdal Dağtaş da, Medya ve Demokrasi Ekseninde Tabandan Yükselen Çığlık: Sivil İtaatsizlik Üzerine Bir Değerlendirme adlı çalışmasında “….sivil itaatsizlik temel insan haklarına, herkesin söz söyleme hakkına, bu anlamda, iletişim özgürlüğüne dayanmaktadır” (2006) şeklinde sivil itaatsizlik eylemleri ile iletişim özgürlüğü arasındaki bağa dikkat çekmektedir.

Bu izlek içerisinde, yeni medya ortamlarının dijitallik, etkileşimsellik, hipermetinsellik, yayılım özelliklerinin kullanılarak, “Dokunan yanar” adlı araştırmacı gazetecilik çalışmasını, 31 Mart 2011 tarihinde İnternet’te dolaşıma ve paylaşıma sokmak, websitesinden çalışmayı indirmek, korku-kaygı duymadan okumak sanal “sivil” itaatsizlik eylemidir ve okur/düşünür/muhakeme yeteneğine sahip/aklı hür insanların vicdani sorumluluğudur, diyebiliriz. Bu noktada, Erdal Dağtaş da“…sivil itaatsizlik, vicdanidir. Başkasına yapılmış bir haksızlığı, kendine yapılmış bir haksızlık saymaktadır. Burada söz konusu olan, kendine yönelik bir haksızlığa değil de, insanlığa yönelik bir haksızlığa karşı alınan siyasal tavırdır. Dolayısıyla, bu hareketi sağlayan vicdani sorumluluktur” (2006) saptaması ile, sivil itaatsizlik eylemlerindeki nirengi noktasına: vicdani sorumluluğa-bir erdem’e işaret etmektedir: başkasına yapılan haksızlığı, kendine yapılmış haksızlık addetmek…

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: