İngiltere’de internet filtresi uygulamaları

Bahadır Taşdelen

22 Kasım’da ülkemizde de uygulanması planlanan internet filtreleme sisteminin bir benzerini İngiltere, yakın zamanda kendi internet omurgasında uygulamaya koymak için çalışmalara başladı. Çeşitli kaynaklarda İngiltere’nin filtre uygulamasına başladığına dair haberler olsa da, AGİT[*] bölgesindeki ülkelerde, çocuk pornografisi dışındaki içerikler için hiçbir filtreleme ya da engelleme uygulanmıyor. Bunun tek istisnası, Türkiye’de şu anda uygulanan DNS üzerinden yapılan engelleme ve 5651 kapsamındaki izleme uygulamaları. Avustralya’da uygulanan filtre uygulamasının İngiltere’deki yankıları sürerken, İngiltere’de benzer bir uygulamaya başlanması, ciddi tartışmalara yol açtı.

Türkiye’deki uygulamaya benzer bir şekilde, kullanıcıların kendi isteği ile filtre alabileceği biçimde yapılacak olan filtre uygulamasında, çeşitli sivil toplum örgütlerinin ve yetkililerin endişeleri mevcut. Fakat Türkiye’den farklı olarak, İngiltere’deki sistemde tek bir profil var. Yani filtre hizmeti almak istemeyen kullanıcılar izlenip denetlenmez ve filtrelenmezken, filtre hizmeti isteyen kullanıcılar için ise yetişkin içeriği engelleyen bir filtre sistemi mevcut olacak. Endişelerin çok büyük bir kısmı da aslında bu içeriğin belirlenmesi ve filtrelemenin şekli ile ilgili. Yetkililer, sistemde filtrelenecek internet sitelerinin listelerinin gizli tutulacağını belirtiyor. Tartışmaların bir kısmı bu sebeple çıkmakta, çünkü filtrelenen sitelerin listesinin gizli tutulması demek, sitelerin içerik sahiplerinin, filtre uygulamasına takıldıklarını, filtre uygulandıktan sonra öğrenmeleri demek. Böyle bir durumda, içerik sahiplerinin yetkililere, siteleri filtrelendikten sonra başvurması gerekiyor. Bu durum ise, yanlış bir filtreleme söz konusu olduğunda, yanlış uygulamanın kaldırılmasının çok fazla gecikmesine sebep olabilir. Bir diğer konu ise yetişkin içeriğin tanımı, ve bu tanımı verecek kurul. Yetişkin içerik tanımı, çok geniş bir alanı kapsayabiliyor. İngiliz gazetesi Guardian’ın haberine göre; çoğunluğun “pornografi” şeklinde tabir ettiği yetişkin içerik söz konusu olduğunda, filtreleme sistemleri kumar ve eş bulma sitelerini de yetişkin içerik tanımı içinde görüyor. Hatta bazı filtreleme sistemleri, sağlık ve danışmanlık sitelerini, özellikle eşcinsellere danışmanlık ve sağlık tavsiyeleri veren siteleri de yetişkin içerik kapsamında görmekte. Engellenen sitelerin listesinin de gizli olacak olması, durumu daha da karmaşık hale getirmekte.

İçeriğin yetişkin olup olmadığına nasıl karar verileceği ise bir başka tartışma konusu. Örneğin, içerikler “keyword” adı verilen, önceden belirlenmiş kelimelerden oluşan bir liste ile denetlendiğinde, çok büyük oranda yanlış değerlendirme yapılabiliyor. Bunun örneğini, Nisan 2011 de TİB’in servis sağlayıcılara gönderdiği listede de görebildiğimiz gibi, Amerika’da Electronic Frontier Foundation’ın yaptığı bir araştırmanın sonuçlarında da görebilmemiz mümkün. EFF’nin 2003 yılında yaptığı çalışmada, yetişkin içeriği tespit etmek amaçlı bir kelime listesi, Amerikan eğitim müfredatında, öğrencilere tavsiye edilen web sitelerini denetlemek için kullanıldı ve sonuç olarak bu sitelerin %75-80’i yetişkin içerik olarak tespit edildi. Bu da gösteriyor ki, kelime listeleri ile yetişkin içeriği kesin bir şekilde tespit etmek mümkün değil. Benzer şekilde, bazı sosyal paylaşım sitelerinde, kullanıcıların paylaştığı bir kısım içerik de yetişkin kategorsinde olabiliyor. Örneğin tumblr.com isimli blog sitesindeki çeşitli pornografik bloglar, aslında yetişkinlere yönelik bir site olmayan bu sitenin birçok filtreleme sistemi tarafından tamamının filtrelenmesine sebep olabiliyor. Bu da filtrelemenin orantısızlığını gösteriyor.

İnternet o kadar geniş ve yetişkin içerik tanımı o kadar orantısız ki, filtreleme sistemlerini efektif olmaktan çok anlamsız kılabiliyor. Kurumsal filtreleme cihaz ve yazılımları geliştiren şirketler, sadece listeleri belirlemek ve güncel tutmak için bile yüzlerce insan çalıştırıyor ve kullanıcıları tarafından gönderilen web sitelerini teker teker inceleyip kategorize ediyorlar. Buna rağmen, bu işi en profesyonel olarak yaptığı düşünülen şirketlerin yazılımları dahi %100 güvenlik ya da %100 doğruluk sağlayamayabiliyor. Örnek vermek gerekirse, filtreleme sistemi tarafından filtrelenmeyen ve güvenli bulunan bir video sitesinde açtığınız video öncesi gösterilen reklam, yetişkin içerik kategorisinde olabiliyor. Ama bu site filtrelenmediğinden siz bu reklama maruz kalabiliyorsunuz. Ya da sanat tarihi araştırması yapan bir öğrenci, Rönesans dönemi ressamlarını araştırırken, ressamın çizdiği çıplaklık içeren resimleri gösteren bir siteyi yetişkin içerik içerdiği sebebi ile filtrelenmiş olarak görebiliyor. Böyle bir durumda, filtre hizmeti alan kullanıcı, filtrelenemeyen yetişkin içerik ya da filtrelenmiş normal içerik sebebi ile bozulmuş, zarar görmüş bir internet kullanmak durumunda kalabiliyor. Ve bu, devlet eliyle gerçekleştirilen filtre sisteminde karşılaşabileceğiniz en hafif durum aslında. Çünkü devlet eliyle yapılan ve engelli sitelerin listesinin gizlendiği bir sistemde, her türlü sansür ve yönlendirme de yapılabilir aslında.

İngiltere’deki filtre sistemine dönecek olursak, endişeler yukarıda anlattıklarım ile sınırlı kalmıyor. Cambridge Üniversitesi öğretim görevlilerinden Richard Clayton’ın açıklamalarına göre, filtre hizmeti almayan kullanıcılar da servis sağlayıcılar tarafından izleniyor. Servis sağlayıcılar, tüm kullanıcıların ziyaret ettiği siteleri izleyip tarıyor ve bunu yaparken filtre hizmeti alıp almadığınıza bakılmıyor. Bu da çok ciddi bir mahremiyet kaybına sebep oluyor. Bu, hali hazırda Türkiye’de çalışan bir sistem. Ve burada da benzer şekilde mahremiyet kayıplarına neden oluyor.

Çocuklarımız söz konusu olduğunda, evrensel olarak hepimiz hassaslaşıyoruz. Bu sebeple, “İnternet hizmetinizde, tüm yetişkin içeriğin engellenmesini istiyor musunuz?” gibi bir soruya, çocuklarımızı düşünerek hemen “evet” cevabını verebiliyoruz. Fakat gerçekte bu soru çok hatalı. Soru, günümüz filtreleme sistemleri düşünüldüğünde şu şekilde sorulmalı “İnternet hizmetinizde, üçüncü şahıslar, çeşitli şirketler ve anonim kaynaklar tarafından hazırlanan ve gizli tutulan listelerimizde bulunan kimi pornografik içeriğin (tamamının değil) ve birçok farklı sitenin engellenmesini istiyor musunuz?”. Bu soruya da cevabımız “Evet” olur muydu?

Kaynaklar:

http://www.guardian.co.uk/technology/2011/oct/17/adult-content-filters-good-parenting

https://www.eff.org/deeplinks/2011/10/uk-enacts-filtering-porn-gambling-and-other-content


[*] AGİT: Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı

http://tr.wikipedia.org/wiki/Avrupa_G%C3%BCvenlik_ve_%C4%B0%C5%9Fbirli%C4%9Fi_Te%C5%9Fkilat%C4%B1

http://www.osce.org/

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: