İnternet Gazetecisinin İkiyüzlülüğü

Yazan Quinn Norton

Çeviren: Ahmet Özkale / Medium Türkçe

21. yüzyılda bir gazeteci olarak geçimini sağlamak zor ancak, dünyanın en yeni ve karlı iş modeline — işgalci izleme — kurulunca son birkaç yılda bu kolaylaştı. Haber sitelerindeki sayfalar, düzinelerce şirket adına sizi izliyor: Reklam şirketleri, sosyal medya servisleri, veri satıcıları, analiz şirketleri — hepsini kullanıyor ve hepsi tarafından kullanılıyoruz.

Wired’da düzenli yazan bir yazar olarak yıllarca bu sistemin büyüyüşünü rahatsızlıkla izledim. Yazdığım her makaleye sayıları gittikçe artan şirketlerin izleme çerezleri ve kodlarını koyuşunu izledim. Kariyerim ilerledikçe bu liste de uzamaya devam etti. Wired’da birlikte çalıştığım çoğu kişinin aksine, ben yaptığımız şeyin olası sonuçlarını anlıyordum. Gazeteci arkadaşlarımın, okuyucularını satıldığı bu sistemin çapı hakkında hiçbir fikri yok. Ama benim böyle bir bahanem yok. Gazeteci olmadan çok önce, web çağının doğuşunda, veritabanı pazarlaması — şimdi daha yaygın bir olarak adlandırıldığı şekliyle, web trafiği analizi — alanında çalışıyordum.

Bu işe internet tarafından girdim ama tüketici bilgisi içeren veritabanı oluşturan pazarlamacılar için web, ilk görüşte aşktı. Tarayıcı çerezinin gelmesi, veri toplama alanında yüce bir andı. Büyük bir şey olduğunu biliyordunuz ama ne kadar büyük? “Bu şu anda hayal edebileceğimden daha büyük bir şey olacak.” cümlesi söyleyebileceğiniz tek şeydi. — ve ben de insanlara bunu söylüyordum.

Önümde parlak bir kariyer vardı. Artık insanları demografik verilerle takip etmek zorunda değildik; her şeyi takip edebiliyorduk. Tek tek hayatınızı veritabanında inşa edebilirdim, yaptığınız her şeyi size cazip gelmeyi aşacak bir mesaj oluşturmak için kullanabilirdim. Başlangıçta küçük, berbat bir şirketteydim ama belli başlı şirketlerden telefonlar almaya ve Madison Avenue şirketlerinden ilgi görmeye başladım. Ve sonra olan oldu. Dünyaya yapmak üzere olduğum şeye katlanamazdım.

Altı ay sonra Florida’da garsonluk yapıyordum. Beş parasızdım ancak kendimden nefret etmiyordum. Şimdi, 20 yıl ve çok sayıda işten sonra, nefret etmeli miyim bilmiyorum.

Demek istediğim: Ben işi bıraktım ama başka hiç kimse bırakmadı. Bu büyük ağı örmeye ve onunla herkesi yakalamaya devam ettiler.

1996’da teknoloji ve internet işlerini birkaç yıllığına tamamen bıraktım. İnsanlara “Kahvaltıda ne yediğinizi ve öğle yemeğinde ne yiyeceğinizi biliyoruz.” diyordum. Tamamen ne derece izlendiklerini söylüyordum onlara ama kimse bana inanmıyordu. Bir kaçıkmışım gibi beni dikkate almıyorlardı ancak bu işi kendim yapmıştım. Verilelerini topluyordum. O zamanlar topladığımız izleme verileri bugünkü okyanusun yanında birkaç damla gibi kalır.

2000’lerin dünyasında, hâlâ olan bitenlerle uzlaşmaya çalışırken gizlilik olmadan yaşayabileceğimize, radikal açıklığın; kusursuz gözetlemenin sessiz şiddetine tercih edilebilir olduğuna karar verdim. Bu da işe yaramadı. Habersiz gözetlemeden daha iyiydi ama kontrol sorununu çözmüyordu.

Ağ, inşa ettiğimiz şey için en iyi metafordu. Bir ağ hareket etme çapınızı belirler.

Doksanlardaki kariyerim, çevrimiçi gözetleme ve kontrol sistemleri inşa etmekle ilgili anlatmak istediğim şey şu: Bu işte çok iyi olduğumu fark etmiştim. Bu işi aklımdan çıkarmaya ve bir daha hiç yapmama sözü vermeye kendimi ikna edecek kadar korkutucu derecede iyi.

Sonra da her şeye rağmen tüm bunları geliştirmeye yardım ettim.

İlk sayfayı yüklediğinizde, Vox 16 alan adından script çalıştırıyor ve bilgisayarınıza 12 adet izleyici yerleştiriyor.

NoScript ve bir de Ghostery adında tarayıcı eklentisi kullanıyorum. Kullanmanızı önermem, iyi olmadıklarından değil, webde gezinmeyi yarı zamanlı bir işe dönüştürdükleri için. Kimsenin bunlarla uğraşacak zamanı yok. Takip edilmemek için, sürekli olarak her bir sayfanın ne yaptığına dikkat etmeniz gerekiyor. Wired’da yıllar geçtikçe, küçük NoScript penceremdeki üçüncü parti script ve çerez listesinin uzayışını izledim. Üstelik, durum sadece Wired’da böyle değildi; öyle ya da böyle, bütün haber siteleri, haber sektörünün 21. yüzyılda hayatta kalmasının tek yolu haline gelen veri ambarcılarının ve reklamcıların buyruğu ile yavaş yavaş internet gözetiminin dayanak noktası haline geldiler.

Bazen bakıp bu veri ile, orada durduğunu bildiğim veri ile, ne yapabileceğimi düşünürdüm.

The Daily Beast’in anasayfası bilgisayarınızda 13 farklı alan adından script çalıştırıyor.

Sizinle ilgili bir dosya oluşturabilirdim. Sizinle ilgili tek tek veya toplu olarak çekebileceğim demografik açıdan ilgi çeken gerçeklere bağlanmış bir tekil tanıtıcınız olurdu. Kimliğinizi veya adınızı değiştirseniz bile, aynı kalan izler ve davranışlara dayanarak sizi bulabilirdim — aynı bilgisayar, aynı yüz, aynı yazı tarzı, bir şeyler sizi ele verirdi ve sizi yeniden bağlardım. Anonim verinin anonimliğini kaldırmak şaşırtıcı derecede kolay. Sizin bir haritanızı çizmeye yine de devam ederdim. Başka veritabanları, kredi kardı bilgileri (yıllardır satıştalar, bu arada), kamuya açık kayıtlar, seçmen bilgileri ve içinde olduğunuzu bile bilmediğiniz bin tane küçük veritabanı ile ilişkilendirerek hayatınızın o kadar tam bir resmini oluşturabilirdim ki, sizi ailenizden ve hatta belki de kendinizden daha iyi tanırdım. Doğru bir şekilde zihinsel hastalık teşhisi koyabilirdim, örneğin — bipolarlık, depresyon, bağımlılık vb. gibi hastalıklarla ilişkili davranış şekilleri. Sizi hiçbir sevgilinizin anlayamadığı kadar iyi anlayabilirdim ve siz orada olduğumu bile fark etmezdiniz. O veritabanlarından sizi bireysel olarak bulabilsem de, asıl sihir, bunu yapmama hiç gerek bile olmaması. Algoritmaların sizi anlamasını, işlemesini, takip etmesini sağlayabilirdim ve hiçbirinizi tanımak zorunda kalmazdım. Hiç göremediğiniz binlerce küçücük botlar tarafından izlenip tanımlanırdınız.

Ama gözetleme becerilerimin Kutsal Kase’si bu değil. Bunlardan sonra yapacağım şey ise öyle: Zevkinizi yansıtan bir dünya değil, zamanla onu şekillendirecek bir dünya yaratmak. Yavaş yavaş gördüğünüz reklam mesajlarını, birçok durumda gördüğünüz içerikleri bile, masaj yapar gibi uygulayabilir, tahmin edilebilir ve güvenilir bir şekilde dünya görüşünüzü yeniden şekillendirebilirdim. Binlerce ve milyonlarca defa, birazcık farklı olmanız için sizi hafifçe dürtebilirdim, tekrar ve tekrar ve tekrar. Zevk şekillendirme sistemlerini test etmeyi otomatikleştirebilir, zamanla zevk şekillendirme için A/B testi yapabilir ve tekrarlayabilirim, daha da kusursuz bir fikir şekillendirme makinesi inşa ederek.

Gözetleme verileriyle oluşturulmuş algoritmaların temel sonucu internet deneyiminiz değil, sizsiniz. İnsanlar oldukça esnek, son derece uyumlu ve reklamcılar, zamanla bu gerçeği sizi neye dönüştürmek için işe alınmışlarsa ona dönüştürmek için kullanabilirler. Düşündüğümde hâlâ tüylerin diken diken oluyormuş gibi hissediyorum. İçimde bir yerlerde “İnsanlar en iyi oyuncaklardır.” diyen küçük şeytani bir ses var.

Bunları ben yapmadım. Onun yerine, geçen yıllar boyunca vicdanımı biraz olsun yatıştırmak için sadece başkalarının yapabilmesini mümkün kıldım. Aslında, gözetim ve güvenliği, netin neyi nasıl yaptığını açıklayarak kendime bir kariyer oluşturdum ama okuyucularımın haklarını teknik açıdan mümkün olduğu kadar ihlal eden platformları kullanarak.

Dürüst olmak gerekirse, bu konuda ne yapabilirim bilmiyorum. Tüm geçimimi kitle fonlaması ile sağlasam bile, insanlara gözetim ve kontrol hakkında bilgi verebilecek sosyal erişimi sağlayan platformlar aynı zamanda onu mümkün kılan platformlar. Ve böylece, ağda ben de sizinle mahsur kalmış durumdayım, hâlâ 20 yıl önce kaçmaya çalıştığım makineyi inşa ediyorum.

Tolstoy 1894’te ikiyüzlülüklerine teslim olamayanların, ikiyüzlülüklerini dünyaya açıklamalarını önermişti. Bu iyi bir fikir gibi geldi, o yüzden işte buyrun.

Okuyucularıma yardım etmek istiyorum; daha iyi ve daha sağlıklı bir dünya oluşturmak istiyorum. Ancak geçimimi sağlamak ve erişim elde etmek için sizi satıyorum. Yüzlerce şirkete ve düzinelerce hükümete satıyorum. Ailenizi ve çevrelerinizi de satıyorum, dokunduğunuz herkesi satıyorum— üstelik sadece izlemek için değil, kontrol amaçlı da. Sizi, hiç görmeyeceğiniz ama yaşadığınız her bir gün dünyanızı etkileyecek olan küçük bir gerçeklik kafesi inşa edecek insanlara satıyorum.

Abonelikle çalışan bir site, sizi takip edilip satılmaktan kurtarmıyor, işler artık böyle.

Ve sizi satmaya devam edeceğim çünkü size ulaşmanın başka bir yolu yok. Bunun üzerinde çok düşündüm ve gerçekten başka yolu yok. Neti bir bütün olarak hâlâ seviyorum, herkesi birer süper kahramana dönüştürdüğüne hâlâ inanıyorum. Onu bırakmak, dünyadan vaz geçmek gibi olurdu ve ben vaz geçmek istemiyorum. Onun hâlâ, neti olduğu gibi anlamak için daha iyi kullanmayı öğrenerek, bu tuzaktan kurtulmamız için en iyi araç olduğunu düşünüyorum. Kendi kendimize sihirbaz olabiliriz, bizi şu anda kontrol eden güçlere tabi olmayan bir sihirbazlar dünyası. Ancak çok emek gerektirecek. Hepimizin çok şey öğrenmesi gerekecek— gazeteciler, okuyucular, gelecek nesil. Sonra da bizi izleyen ve kontrol etmeye çalışan insanlara karşı koymamız gerekecek.

Bu sırada, lütfen gizli bahçelerinize ve hayal dünyanıza sahip çıkın. Yazacaklarınızı arada sırada kağıda yazın. içinde yaşadığınız ağ hakkında merakınız olsun — dijital okuryazarlık gerçek özgürlük için en iyi şansımız. Çevrimdışı zamanınız kıymetli olsun. Eski kitaplar okuyun. Utanç duymadan sevin ve dünyada kim olmanız gerektiğini söyleyen bütün o şeylerden uzaktayken kim olduğunuzu düşünmek için zaman ayırın.


Editörün notu: Jiyan.org sitesini Ghostery, NoScript veya Privacy Badger ile ziyaret ettiğinizde pek çok benzeri script ile karşılaşacaksınız. Bunların bir kısmı, okuduğunuz makaleyi sosyal ağlarda paylaşmak için konulan hizmetler, bir kısmı WordPress altyapısıyla birlikte geliyor, bir kısmı ise siteyi daha işlevli yapabilmek için kullandığımız eklentilerden kaynaklanıyor. Dürüstçe, bunları mümkün olduğunda azaltmanın yollarını biz de arıyoruz. Bu konudaki endişelerinizi ve tavsiyelerinizi bize yazabilirsiniz.

Kaynak: http://jiyan.org/2015/07/04/internet-gazetecisinin-ikiyuzlulugu/

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: