Yapay Zekâ İnsanların Kafa Titreşimlerinden Profil Çıkarmak İçin Kullanılıyor: Ancak Bunu Destekleyecek Yeterli Kanıt Var Mı?

Haziran 28, 2021

Yazar: James Wright[1]

Çev.Hasan H. Kayış, Aksaray Ünv. İletişim Fak. RTS Bölümü Araş. Görevlisi

Dijital video gözetim sistemleri herhangi birinin kim olduğunu tanımlamakla kalmaz, ayrıca birinin nasıl hissettiğini ve ne tür bir kişiliğe sahip olduğunu da çözebilir. Gelecekte nasıl davranacaklarını bile söyleyebilirler. Ve bir kişi hakkındaki bu bilgileri elde etmenin yolu sadece kafasının hareketidir.

VibraImage Yapay Zekâ (YZ) sisteminin arkasındaki şirket tarafından ortaya atılan iddia da bu. (“YZ” terimi burada geniş anlamda, otomatik biyometri ve bilgisayarla görme gibi algoritmaları ve araçları kullanan dijital sistemlere atıfta bulunmak için kullanılmaktadır). Bunu hiç duymamış olabilirsiniz. Ancak VibraImage’a dayalı dijital araçlar Rusya, Çin, Japonya ve Güney Kore’de çok çeşitli uygulamalarda kullanılmaktadır.

Ancak Science, Technology and Society‘de yayınlanan son araştırmamda gösterdiğim gibi, VibraImage ve onun gibi sistemlerin iddia ettikleri şeylerde gerçekten etkili olduğuna dair çok az güvenilir, ampirik kanıt var.

Diğer şeylerin yanı sıra, bu uygulamalar, insan kalabalığı arasında “şüpheli” bireylerin tespit edilmesini içerir. Ayrıca çalışanların zihinsel ve duygusal durumlarını derecelendirmek için kullanılırlar. VibraImage kullanıcıları arasında polis kuvvetleri, nükleer endüstri ve havaalanı güvenliği bulunmaktadır. Teknoloji halihazırda iki Olimpiyat Oyununda, bir FIFA Dünya Kupasında ve bir G7 Zirvesinde uygulanmıştır.

Japonya’da bu tür sistemlerin müşterileri arasında dünyanın önde gelen yüz tanıma sağlayıcılarından biri (NEC), en büyük güvenlik hizmetleri şirketlerinden biri (ALSOK) ile Fujitsu ve Toshiba yer alıyor. Güney Kore’de de, diğer kullanımlarının yanı sıra, polis sorgulamalarında kullanılmak üzere temassız bir yalan tespit sistemi olarak geliştirilmektedir. Çin’de, bu uygulamayı polisin havaalanlarında, sınır geçişlerinde ve başka yerlerde şüpheli kişileri tespit etmek için kullandığı resmi olarak onaylanmıştır.

Doğu Asya ve ötesinde, algoritmik güvenlik, gözetim, tahmine dayalı polislik ve akıllı şehir altyapısı ana akım haline geliyor. VibraImage, gelişmekte olan bu altyapının bir parçasını oluşturmaktadır. Bu yeni sistem küresel olarak geliştirilip dağıtılan diğer algoritmik duygu algılama sistemleri gibi, video gözetimini yeni bir düzeye taşımayı vaat etmektedir. Makalemde açıkladığım gibi, bunu deneklerin karakterleri ve iç yaşamları hakkında kendilerinin bile bilmedikleri bilgiler üreterek yaptığını iddia etmektedir.

Vibraimage, 2001 yılından bu yana Rus biyometrist Viktor Minkin’in şirketi ELSYS Corp tarafından geliştirilmektedir. Diğer duygu algılama sistemleri, insanların yüz ifadelerini analiz ederek duygusal durumlarını hesaplamaya çalışır. Buna karşılık, VibraImage, bir kişinin kafa kaslarının ve dolaşım sisteminden kaynaklanan istemsiz mikro hareketlerinin veya “titreşimlerinin” video görüntülerini analiz eder. Duyguları tanımlamak için yüz ifadelerinin analizi, son yıllarda giderek artan eleştirilere maruz kalmıştır. VibraImage daha doğru bir yaklaşım sağlayabilir mi?

Minkin, bu hareketlerin duygusal durumlara bağlı olduğu fikrini destekleyen iki teori öne sürer. Birincisi, vücudun denge ve uzamsal yönelimden sorumlu sisteminin psikolojik ve duygusal durumlarla ilgili olduğu fikrine dayanan bir “vestibulo-duygusal refleks”in varlığıdır. İkincisi, belirli duygusal-zihinsel durumlar ile kaslar tarafından harcanan enerji miktarı arasında doğrudan bir bağlantı kuran “termodinamik bir duygu modeli”dir. Dahası, Minkin bu enerjinin başın küçük titreşimleriyle ölçülebileceğini iddia etmektedir.

Bu teorilere göre, yüzün ve başın istem dışı hareketi duygu, niyet ve kişiliğin görünür kılınmasıdır. Şüpheli bireyleri tespit etmenin yanı sıra, VibraImage destekçileri de bu verilerin kişilik tipini belirlemek, suç işleme olasılığı daha yüksek olan ergenleri belirlemek veya milliyet ve etnik kökene göre istihbarat türlerini sınıflandırmak için kullanılabileceğine inanıyor. Hatta, birinin ifadesine yanıt olarak kafa titreşimlerinin nasıl değiştiğine bağlı bir biçimde, bir şirketin veya ulusun değerlerine 1984 tarzı bir sadakat testi oluşturmak için kullanılabileceğini bile önerdiler.

Ancak etkileri hakkında yapılan birçok iddia kanıtlanamaz görünüyor. VibraImage ile ilgili çok az sayıda bilimsel makale, akademik dergilerde titiz hakem değerlendirme süreçleriyle yayınlanmıştır. Ayrıca bunların çoğu, teknolojinin başarısına ilgi duyanlar tarafından yazılmıştır. Bu araştırma genellikle VibraImage’ın etkili olduğunu varsayan deneylere dayanır. Belirli kafa hareketlerinin belirli duygusal-zihinsel durumlarla tam olarak nasıl bağlantılı olduğu açıklanmamıştır. Japonya Kagawa Üniversitesi’nden yapılan bir araştırma, VibraImage değerlendirmesinin sonuçları ile mevcut psikolojik testlerin sonuçları arasında neredeyse hiçbir ilişki bulamamıştır.

Minkin, bu makaledeki iddialara yanıt olarak yaptığı açıklamada, VibraImage’ın bir YZ teknolojisi olmadığını, “anlaşılabilir fizik ve sibernetik ve fizyoloji ilkelerine ve duygu hesaplamaları için şeffaf denklemlere dayandığını” söylemektedir. “Teknik gereklilik” söz konusu olduğunda davranış tespitinde veya duygu tanımada YZ işlemleri kullanabilir.

Ayrıca, “temassız ve basit psikofizyolojik tespit teknolojisinin çok harika göründüğü” ve Rusya ile ilişkili olduğu için insanların teknolojinin “sahte” olduğunu varsayabileceklerini savunuyor. Minkin ayrıca benim makaleme teknik bir yanıt da yayınlamıştır.

Şüpheli Yapay Zekâ

VibraImage’ın işe yarayıp yaramadığını kanıtlamanın bu kadar zor olmasının ana nedenlerinden biri, sistemin kendisi hakkında bildiklerinden daha fazla konu hakkında bilgi vermesinin altında yatan ön kabuldür. Ancak durumun böyle olduğuna dair ikna edici bir kanıt yok.

Bireyleri algoritmik bir biçimde şüpheli olarak sınıflandıran artan sayıdaki sistemi tanımlamak için “şüpheli yapay zekâ” terimini öneriyorum, ancak kendilerinin de derinden şüpheli olduğunu iddia ediyorum. Bunlar şeffaf değildir, kanıtlanmamıştır, demokratik girdi veya gözetim olmaksızın geliştirilmiş ve uygulanmıştır. Ayrıca büyük ölçüde düzenlemeye tabi değildirler ve ciddi zarar potansiyeline sahiptirler.

VibraImage, bu türdeki tek sistem değildir. Şüpheli veya aldatıcı kişileri tespit etmek için diğer YZ sistemleri denenmiştir. Örneğin, Avatar ABD-Meksika sınırında ve iBorderCtrl AB sınırlarında test edilmiştir. Her ikisi de göçmenler arasındaki aldatmacayı tespit etmek için tasarlanmıştır. Çin’de, VibraImage tabanlı sistemler ve benzer ürünler, kolluk kuvvetleri, güvenlik ve sağlık hizmetlerinde giderek artan bir uygulama yelpazesi için kullanılmaktadır.

Algoritmik duygu tanıma endüstrisi 2018’de 12 milyar ABD Doları değerindeydi. 2026 yılına kadar 37,1 milyar ABD Dolarına ulaşması beklenmektedir. Yapay zekanın etik gelişimi etrafında kurallar oluşturma ihtiyacına ilişkin artan küresel endişenin ortasında, bu tür opak algoritmik gözetim ve kontrol sistemlerinin çok daha fazlasına yakından bakmamız gerekmektedir.

Avrupa Komisyonu’nun yakın zamanda açıklanan taslak YZ düzenlemeleri, duygu tanıma sistemlerinin kolluk kuvvetleri tarafından kullanımını “yüksek riskli” olarak sınıflandırıyor ve bunların daha yüksek düzeyde yönetişim kontrolüne tabi tutulmasına işaret ediyor. Bu önemli bir başlangıçtır. Diğer ülkeler, bu yüksek riskli sistemlerden kaynaklanan olası zararların en aza indirilmesini sağlamak için şimdilik bu yolu izlemelidir.


Kaynak:

[1] Alan Turing Enstitüsü’nde Araştırma Görevlisi.


TÜBİTAK SOBAG Tarafından “COVID-19 ve Toplum: Salgının Sosyal, Beşeri ve Ekonomik Etkileri – Bulgular, Sonuçlar ve Öneriler” Başlıklı Kitapçık Yayımlandı

Haziran 20, 2021

TÜBİTAK Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma Destek Grubu (SOBAG) tarafından, “COVID-19 ve Toplum: Salgının Sosyal, Beşeri ve Ekonomik Etkileri, Sorunlar ve Çözümler” özel çağrısı kapsamında desteklenen 97 Projenin amaç, bulgular, sonuçlar ve önerilerinin özetlendiği “COVID-19 ve Toplum: Salgının Sosyal, Beşeri ve Ekonomik Etkileri – Bulgular, Sonuçlar ve Öneriler” başlıklı kitapçık yayımlandı.
120K613 Projesinin de aralarında bulunduğu 97 projeye ilişkin özetlerin bulunduğu kitapçıkla ilgili detaylı bilgiye ve kitapçığa ulaşmak için aşağıda yer alan linki ziyaret edebilirsiniz:

https://www.tubitak.gov.tr/tr/duyuru/covid-19-ve-toplum-salginin-sosyal-beseri-ve-ekonomik-etkileri-bulgular-sonuclar-ve-oneriler


BTS’İN YENİ “BUTTER”I VE STREAM SAVAŞLARI

Haziran 11, 2021

Alptekin KESKİN[1]

Dünyaca meşhur Güney Koreli K-Pop grubu BTS, 21 Mayıs 2021’de Türkiye saatiyle saat:07.00’de yayınlanan “Butter” (Tereyağı) isimli İngilizce teklisi ile geri dönüş yaptı. Butter yayınlanmadan önce ve sonrasındaki halkla ilişkiler/pazarlama stratejileriyle öne çıktı. İlk olarak şunu söylemeliyiz ki BTS’in bundan önceki albüm ya da teklilerinde gördüğümüz gibi Butter için de yürütülen sürece baktığımızda şirketin büyük bir titizlik ve incelikle süreci uyguladığını görmekteyiz. Günü gününe ve saati saatine, adeta ilmik ilmik işlenen bir süreç bu. İlk olarak 26 Nisan’da grubun şirketi olan Bighit’in Twitter’daki adresinden #BTS_Butter etiketiyle 15 saniyelik bir video ile 21.05.2021 tarihinde Butter isimli yeni bir müzik videosu yayınlanacağı duyuruldu. Daha sonra 1 Mayıs’ta Butter’ın sosyal medya platformlarında tanıtım posterleri yayınlanmaya başladı. Sarı renkli kalp şeklinde eriyen bir tereyağ görüntüsünün ön planda olduğu Butter için milyonlarca ARMY merakla beklemeye başladı. Bu arada ARMY’ler arasında yeni şarkının içeriğinin ne olacağı ile ilgili teoriler üretilmeye başlandı[2]. 12 ve 13 Mayıs’ta grubun Instagram ve Twitter’daki hesaplarından grup üyelerinin Butter şarkısı konseptli fotoğrafları yayınlandı.

Butter tanıtımlarının ardından 18 Mayısta YouTube’da ilk tanıtımını (teaser) yayınladı. Butter’ın ilk tanıtımı YouTube’da 1 saatte 1.2 milyon beğeni aldı. Butter, beraberinde rekorları da getirerek ilk izlenmede YouTube’da eş zamanlı olarak 3.9 milyon izlenme rekoru kırdı ve böylece grubun bir önceki teklisi Dynamite’ın rekorunu (3 milyon) da aşmış oldu. Aynı zamanda 13 dakikada 10 milyon görüntülenmeye ulaşan YouTube’da en hızlı müzik videosu oldu. Daha da ilerisi 20 milyon izlenmeye en kısa sürede ulaşan YouTube tarihindeki en hızlı müzik videosu oldu (54 dakika) [3].

Hareketli dans kareografileri ile şarkı sözlerinin canlılığı birleştiğinde Butter, pandemi sürecini zorlukla geçiren dünyaya güzel bir yaz şarkısı olacak gibi gözüküyor. Grup üyeleri de Butter ile ilgili dinlenmesi kolay, çok şirin ve eğlenceli geçirilebilecek bir yaz şarkısı olduğunu belirttiler (Davis, 2021). 90’lara atıfta bulunan ve Michael Jackson tarzını (M.Jackson’un Smooth Criminal şarkısına atıfta bulunularak)  anımsatan içeriğiyle (Puckett, 2021) Butter bir tür pandemi sonrası/çıkışı yaz şarkısı olarak düşünülebilir. Ayrıca şarkı sözlerinde ARMY’ler de unutulmamış: “…Biz söyleyince ARMY hemen arkamızda”

Butter yayınlandıktan sonra tüm dünyada Twitter’da aktif hayran grupları sayfalarından ilan edilen “stream savaşları” başladı. Butter’ın sözlerindeki”…biz söyleyince ARMY hemen arkamızda” sözünü sanki boşuna çıkarmak istemezmişçesine hayran sayfaları çalışmaya başladı.  Ülkeler belirlendi ve belirlenen ülkelerdeki ARMY hayran sayfaları belirlenen tarihlerde birbiriyle Spotify’da yarışa girdi. #WorldCupARMY, #YouButterStream, #ButterStreamParty etiketleriyle ARMY’ler olabildiğince Butter şarkısını dinleyerek rakip ülkeyi eleme çabasına girdi. Örneğin Türkiye-Birleşik Krallık ve Portekiz’in olduğu takımda Türkiye 1. ve 2. Gün arasındaki farkın en yüksek olduğu ülke olduğu için elendi. Stream savaşlarında ilginç olaylar da yaşandı. Fransız lider Emmanuel Macron, Twitter hesabından Fransız gençlere hitaben kitap, film, konser gibi kültürel ürünler için 300 Euronuz olsaydı neye harcardınız diye bir soru sordu. Fransız ARMY’lerden birisi bu soruya “BTS’in bir konseri için ve BTS’in “Butter” streami Mr. President” cevabını verdi. Fransız ARMY’nin bu cevabını E. Macron retweet etti (Turner, 2021).

Özetleyecek olursak BTS’in son teklisi “Butter”, grubun daha önceki şarkıları ve albümleri gibi şirket tarafından ilk açıklandıktan itibaren çok planlı ve titiz bir süreçte ilerledi. Şarkının sosyal medya platformlarında çıkacağı tarihten itibaren uygulanan etkili halkla ilişkiler/pazarlama stratejileri ile BTS bir kez daha dinleyenleri/hayranları nezdinde zirvedeki yerini korudu. Şarkının yayınlandıktan sonraki medya ve hayran süreçlerinin iyi yönetilmesi, BTS nezdinde K-Pop müzik endüstrisinin yalnızca müzik dinleyicilerine değil aynı zamanda tüm dünya gençliği üzerinde nasıl etkili olabileceğini bizlere çeşitli boyutlarıyla göstermekte.     

KAYNAKÇA

Davis, R. (21 May 2021). BTS Talks Behind the Scenes on ‘Butter’ as Single Spreads Across the Carts. Variety. https://www.variety.com/2021/music/news/bts-butter-release-interview-1234978376/ Erişim tarihi:09.06.2021

Puckett, L. (21 May 2021). BTS’s New Single ‘Butter’ Is A Melt-ın-Your-Mouth Showcase Of Carisma. Elle. https://elle.com/culture/music/a36501213/bts-butter-lyrics-meaning-explained/ Erişim tarihi: 09.06.2021

Sezen, D. (2016). Dijital Sonrası Hayran Kültürünün Dönüşümü Üzerine. Dijital: Kavramlar, Olanaklar, Deneyimler. Der. N. Timisi, İstanbul: Kalkedon, s.153-177.

Turner, J. (21 May 2021). French President Emmanuel Macron Hilariously Retweets An ARMY’s Request to Stream BTS’s “Butter”. Koreaboo. https://www.koreaboo.com/news/france-president-macron-rt-army-stream-bts-butter/ Erişim tarihi: 09.06.2021 


[1] İ. Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyoloji Doktora Öğrencisi, İletişim için: keskinalptekin22@gmail.com

[2] Twitter’daki ARMY hayran sayfalarından olan BTS ARMY Turkey’e göre Butter’ın tanıtımında görülen kısım Queen’in ‘Another’ One Bites the Dust’ şarkısının girişine benzediği düşünülmektedir. Kaynak: https://www.twitter.com/bangtantr/status/1394672847612698625 – Erişim tarihi: 08.06.2021. Şirketin en büyük stratejilerinden birisi de hayranların “teori” dediği yeni müzik videosunun içeriğinin ne olduğuna ilişkin senaryoların hayranların kurgusuna bırakılmasıdır. Merak duygusu ile hayranların kurgusuna sunulan bu durum sonucunda şarkı hayranlar nezdinde yeniden üretilmektedir.  Bu yeniden üretim durumu hayranlık olgusunun doğal bir parçasıdır (bkz.Sezen, 2016)

[3] “BTS’ ‘Butter’ gets over 10 million views in less than 15 minutes, breaks record for biggest music video premiere on YouTube-watch”,https://bandwagon.asia/articles/bts-butter-mv-music-video-breaks-over-10-million-views-watch-new-release-track-comeback-dynamite-army-hybe-labels-colunbia-records-sony-big-hit-music-korea-2021 – 21.05.2021, Erişim tarini:09.06.2021


%d blogcu bunu beğendi: